MenterHunzeRoute

Water is bij deze route het verbindend element. De route brengt u naar het stroomdal van de rivier de Hunze. Deze rivier stroomt evenwijdig aan de Hondsrug. Tot de kanalen en wijken voor de vervening gegraven werden, was deze rivier van groot belang voor de welvaart, vooral van de Stad Groningen. De Stad was heer en meester in dit gebied. De route brengt u naar het Drentse deel van de Oude Veenkoloniën. Deze koloniën vormen samen met de Groningse koloniën een cultuurhistorische en landschappelijke eenheid.

Waar komen we langs of door?

Heemtuin & Natuurpark tussen de Venen, Muntendam:
50 hectare uniek natuurgebied. U kunt er heerlijk natuurstruinen of gewoon wandelen. U kunt rondkijken in de diverse biotopen (water, stinsetuin, heidetuin, bos, enz). In het paviljoen kunt u kijken naar presentaties of op het buiten-of binnenterras iets drinken. Het paviljoen is het begin en de eindplek van deze zuidelijke Groene Ster route.

Golfterrein de Compagnie.
In 1990 werden de eerste 9 holes van golfclub De compagnie uitgezet op een terrein van maar liefst 40 hectare.
De uitbreiding naar 18 holes is inmiddels gerealiseerd. Hiervoor werd nog eens een gebied van 50 hectare toegevoegd. De waterpartijen vormen wel het belangrijkste kenmerk. Het vele zand uit de afgegraven waterpartijen is gebruikt om aantrekkelijke hoogteverschillen aan te brengen.
De club heeft verder de beschikking over een 9-holes par-3 baan en uitstekende oefenfaciliteiten met o.a. een waterdriving-range met een diameter van meer dan 200 m.
Het clubhuis is bijzonder van vormgeving en nestelt zich op een natuurlijke wijze in het golflandschap.

Langeleegte.
De naam betekent lange lage weg. Bekendheid is ontstaan door de vestiging van het voetbalstadion aan deze laan. Plannen tot nieuwbouw van het stadion aan de Gouden Driehoek in Zuidbroek zijn afgeketst omdat de supporters het binnen de Veendammer gemeentegrenzen wilden houden. Om dit te ondersteunen zijn zelfs dreigementen geuit.

Borgerswold.
Borgerswold is een prachtig recreatiepark. Hier is van alles en nog wat te beleven. Voor jong en oud. Het gebied heeft een oppervlakte van maar liefst 450 hectare, waarvan ruim 100 hectare water.
In Borgerswold (grenzend aan Borgercompagnie) zijn fiets- en wandelpaden te vinden met een totale lengte van 25 kilometer. Ook is er een mountainbikeroute. Voor de basketballiefhebbers is een basketbalveld ingericht. De fanatieke tennisser kan perfect een balletje slaan op één van de tennisbanen. Speciaal voor de skaters is een skatebaan aangelegd. Ook ontbreekt een midgetgolfbaan niet.
En spectaculair is bovendien de waterskibaan.
In het Toeristisch Informatie Centrum TIC kun je alles leren over de natuur. Er zijn bijvoorbeeld verschillende zoetwatervissen te bewonderen en er is een schedelverzameling van dieren. Openingstijden zijn: dinsdag, woensdag van 13.00 - 16.30 uur en zondag van 14.00-16.45 uur (in de periode van 16 april t/m 29 oktober 2005 (van Pasen tot en met de herfstvakantie)!
Er is een grote kinderboerderij bij het TIC. Op de kinderboerderij zijn (jonge) konijnen, lammetjes, kuikentjes, cavia's en andere (huis)dieren te vinden.

Veenkolonie Wildervank.
Wildervank (ooit Wildervanck genoemd naar de oprichter Adriaan Geertszoon Wildervanck 1647) is een veenkolonie uit de 17e eeuw. Het is een lintdorp. De as wordt gevormd door twee evenwijdig lopende kanalen: het Ooster- en het Westerdiep. Wildervank is, net als Veendam, één van de weinige veenkoloniën waar dit dubbele kanalenstelsel behouden is gebleven.
In de negentiende eeuw beleefde Wildervanck een bloeiperiode. Daarin speelde de veenkoloniale scheepvaart een belangrijke rol. Tevens vestigden zich aan eind van de negentiende eeuw enige industrieën, bijv. strokarton- en aardappelmeelfabrieken.
In 1880 kreeg Wildervank via een paardentramlijn van de Eerste Groninger Tramway-Maatschappij een verbinding met Veendam en Zuidbroek, waar een station aan de spoorlijn naar Groningen lag. Deze tramlijn werd later uitgebreid naar Stadskanaal en Ter Apel en floreerde totdat in 1910 de NOLS de spoorlijn Stadskanaal - Zuidbroek opende, waaraan ook Wildervank een station kreeg. Deze spoorlijn werd definitief voor het personenvervoer gesloten in 1953 en voor het goederenvervoer begin jaren negentig. Het stationsgebouw was toen al verdwenen. In 1993 werd de lijn een museumspoorlijn van de STAR. De treinen van de STAR stoppen ook in Wildervank. Er bestaan concrete plannen om het baanvak tussen Wildervank en Zuidbroek weer open te stellen voor reizigersvervoer, waarbij Wildervank weer een station zou krijgen.
De Nederlands Hervormde Kerk van Wildervanck werd in 1687 gebouwd en ingrijpend verbouwd in 1777. Hier is tevens het graf van Adriaan Geerts Wildervanck te vinden. De Lutherse Kerk stamt uit 1760 en de Gereformeerde Kerk stamt uit 1911. Deze laatste kerk werd ontworpen door architect Tjeerd Kuipers.
Langs het Oosterdiep staat een aantal beeldbepalende herenhuizen uit de negentiende eeuw.

Bareveld.
Bareveld (= boare veld - ruig onland) ligt op de zogenaamde Semslinie. Dat is de rechte lijn tussen de Martinitoren in de stad Groningen en Ter Apel. De landmeter Johan Sems ontwierp in 1615 deze grens en maakte daarmee een eind aan twisten.
Bij Bareveld lag vroeger een dam. Op grond van een convenant uit 1817 tussen de stad Groningen en de Drentse veenmarken van Eext tot Valthe mocht die dam niet doorgestoken worden. In dat convenant trof de stad een regeling met de Drenten voor de afvoer van hun turf via de Drentse Monden over het Stadskanaal en het Grevelingskanaal via het Kielsterdiep en het Winschoterdiep naar de stad. De dam moest er voor zorgen dat de turf niet via Veendam vervoerd zou worden, omdat dat kanaal niet in eigendom was van de stad. De stad zou dan niet alleen passagegelden mislopen, maar vreesde ook de controle dan kwijt te raken.
In Bareveld staat een monument voor K.J de Vrieze, landbouwveredelaar en kunstmestpromotor.

Veenkolonie Eexterveen.
Eexterveen is een dorp van de gemeente Aa en Hunze. Het is gelegen tussen de rivier de Hunze en de provinciegrens met Groningen. Het dorp heeft 473 inwoners (1 januari 2007).
De eerste vermelding van Eexterveen dateert uit 1505. De naam werd gebruikt voor de venen ten oosten van de Hunze die tot de boermarke van Eext behoorden. De eerste vervening in dit gebied was vrij kleinschalig. De turf werd via de Hunze afgevoerd naar de stad Groningen. De eerste bebouwing ontstond op zandkoppen langs de oostoever van de Hunze.
De ontginning kwam pas echt op gang in de achttiende en negentiende eeuw. Het veengebied werd toen ontsloten via wijken (zijkanalen) die uitkwamen op het Grevelingkanaal. Via dat kanaal en het Kielsterachterdiep (beter bekend als het Kieldiep) ontstond een veel betere verbinding met Groningen.
In de negentiende eeuw verplaatste het dorp zich een stuk naar het oosten. De oude weg langs de Hunze werd vervangen door een rechte weg waaraan het huidige dorp ligt.
Na de vervening werd het een typisch agrarisch dorp. Het oorspronkelijk kleinschalige karakter van de landbouw is door de ruilverkaveling verloren gegaan. Het aantal boeren is ook drastisch afgenomen. Het voornaamste gewas is de fabrieksaardappel.
Direct ten westen van het dorp wordt sinds enige jaren gewerkt aan het herstel van de oude loop van de Hunze. Het natuurgebied dat hier ontstaat maakt deel uit van een groter geheel in het gehele stroomgebied van de Hunze. Om het gebied open te houden lopen er grote grazers rond, waaronder ook een kudde paarden.

Veenkolonie Nieuw Annerveen.
Nieuw Annerveen is een klein dorp in de gemeente Aa en Hunze. Het ligt aan de oostkant van de gemeente, tussen Eexterveen en Spijkerboor en even ten oosten van de Hunze. De eerste turfwinning in dit gebied ontstond langs dat riviertje. Via de Hunze werd de turf afgevoerd naar de stad Groningen.

Hunze.
De Hunze is een rivier gelegen in het grensgebied van Drenthe en Groningen ten oosten van de Hondsrug. De Hunze begint ten oosten van Gasselte waar het Voorste en Achterste Diepje bij elkaar komen. Vanaf dat punt tot het Zuidlaardermeer wordt het ook de Oostermoerschevaart genoemd, naar de dingspel Oostermoer. Het woord moer duidt op moeras en laagveen. Oorspronkelijk meanderde de rivier door dit drassige gebied. Daarom ligt er in Drenthe eigenlijk geen enkele plaats echt aan de oude Hunzeboezem. Hoewel het riviertje bij Gasselternijveen en Spijkerboor de beide dorpen bijna raakt. Dit zal te verklaren zijn uit afsnijden en rechttrekken van oorspronkelijke meanders.
De rivier loopt door het Zuidlaardermeer. En vervolgt met een oostelijk boog om de stad Groningen. Bij Euvelgunne en Ulgersmaborg zijn nog slootachtige restanten te zien. Boven Selwerd verenigde de Hunze zich met de Drentse A, die zuidelijk om de stad liep. De Stad heeft in de middeleeuwen haar handelswelvaart aan de Drentse A en de Hunze te danken.

Veenkolonie Annerveenschekanaal.
Annerveenschekanaal is een veenkolonie, die zich bevindt op de Drents-Groningse provinciegrens. In 1764 besluiten 5 heren over de oprichting van de Annerveensche Heeren Compagnie. Eén van hen was Lambertus Grevijlink, ingenieur landmeter.
Het dorp ontstond in de jaren 1771-1785 als Nieuw-Annerveen aan het toen gegraven kanaal. De nederzetting werd aanvankelijk gevormd door onderkomens van veenarbeiders en ambachtslieden, die werden aangetrokken door de graaf- en ontginningsactiviteiten van de “Annerveensche Heeren Compagnie”. De stad Groningen wist het eigendom over de waterweg te verkrijgen in ruil voor gebruik van het Kielsterdiep door de Drentse verveners.
Halverwege de 19de eeuw was de bebouwing van Annerveenschekanaal hoofdzakelijk geconcentreerd ten noordoosten van het (nu geheten Grevelings-)kanaal. Het dorp bezat toen onder meer een school, een kerk, een molen en twee scheepswerven. Uit de 19de eeuw zijn ook de Oldambster boerderijen met hun landschapstuinen. Dit boerderijtype is geïntroduceerd door de uit het Oldambt afkomstige Groninger kolonisten. Ook niet typisch Drents, maar wel karakteristiek voor de periode waarin het werd gebouwd, is de Nederlands Hervormde kerk. In de knik aan het noordelijke eind van het Grevelingskanaal staat het in 1785 gebouwde Grevijlinkhuis. De vlak bij de brug staande rolpaal werd in het verleden gebruikt om de door een paard voortgetrokken trekschuiten door de bocht te trekken. Met de rolpaal bij Bareveld behoort deze tot de zeldzame in Nederland bewaard gebleven rolpalen.
Het landschap rond de veenkolonie is doorsneden door een groot aantal wijken en dwarswijken, die destijds nodig waren voor de ontwatering van het gebied en het vervoer van de turf. Hoofdkanalen als het Grevelingskanaal vormden een lastig verkeersobstakel, waardoor er op vele plaatsen bruggen moesten worden gebouwd. Samen met de brugwachterswoningen en de schutsluis behoren zij tot de beeldbepalende elementen in het veenkoloniale landschap.

Veenkolonie Borgercompagnie:
Borgercompagnie is in de 17e eeuw ontstaan toen borgers (burgers) uit de stad Groningen hier een veenkolonie (nederzetting in veengebied) stichtten.
In 1647 werd het diep gegraven, dat aansloot op het Winschoterdiep. Langs het veendiep werden grote Oldambtster boerderijen gebouwd. Later is het veendiep tot aan de gemeentegrens van Hoogezand gedempt. De agrarische bedrijvigheid kwam na het afgraven van het veen. Langs het oorspronkelijke diep staan aan weerszijden boerderijen en huizen. De nummering begint bij 1 in Sappemeer (Borgercompagnie-Noord) en loopt op tot ruim 250 in het vroegere Wildervank (Borgercompagnie-Zuid). Vlak voor de kruising met de Veendammerweg is er aan de oneven kant een uitloper richting de Langeleegte. Het middengedeelte van het diep, van Borgercompagnie Zuid tot Borgercompagnie Noord, is in de jaren 70 gedempt. Daarop is na de reconstructie in de loop van de jaren 90 een weg ontstaan met meer dan 20 hindernissen in de vorm van ogen en versmallingen. De veenkolonie Borgercompagnie is verdeeld over drie gemeenten: Hoogzand-Sappemeer, Menterwolde en Veendam. U bent nu in het Veendammer deel. De wegzijde had een doorgaande weg, de landzijde was onderbroken door dwarswijken (nu fietspaadjes) en noodzakelijke bruggen.

Het waterrijke nieuwe villapark Langebosch direkt ten zuiden van Borgercompagnie en Borgerswold bij de kruising met de Woortmanslaan ligt nagenoeg op de plek van het vroegere Zwanemeer. Zo geheten vanwege de vorm van het meer. Hier ontsprong in de venen de rivier Oude Ae of Menter/Munter A. Deze rivier krinkelde via Muntendam het Oldambt in om uit te monden in de Eems bij Termunten. De rivier is grotendeels verdwenen doordat sinds de 17e eeuw voor de vervening kanalen gegraven werden. 500 Meter van de kruising Borgercompagnie en Woortmanslaan ligt NNZC (zweefvliegveld). In dit gebied komt ook de recreatieve vaarverbinding Wildervank- Zuidlaardermeer.

Veenkolonie Tripscompagnie:
Ontstaan in de zeventiende eeuw. Compagnieën waren turfgraverijen, een soort werkmaatschappijen van aandeelhouders en projectontwikkelaars. Bij de Tripscompagnie (1648) speelde de koopmansfamilie Trip met andere deelhebbers een rol. Er is een theorie dat zonder deze turf Holland geen gouden eeuw gekend zou hebben. In Tripscompagnie is ruim een eeuw later de turfhandel nog de voornaamste bron van inkomen. Bij de brug staat het dorpshuis Nooitgedacht (no 41), hier was vroeger een school gevestigd.

© 2011 MenterAroute | Realisatie Grafisch bedrijf de Bruin - Zuidbroek. m